10 Hành Vi Trốn Thuế Mà Hộ Kinh Doanh & Doanh Nghiệp Cần Lưu ý!

10 Hành vi trốn thuế theo Luật Quản lý thuế 2025 Doanh nghiệp và Hộ kinh doanh cần đặc biệt lưu ý!

Không đăng ký thuế, không khai thuế hoặc khai thuế quá hạn trên 90 ngày

Hành vi này bao gồm ba nhóm nghĩa vụ cơ bản của người nộp thuế nhưng không được thực hiện hoặc thực hiện không đúng thời hạn, cụ thể:

• Không thực hiện đăng ký thuế theo quy định khi phát sinh hoạt động kinh doanh;
• Không nộp hồ sơ khai thuế theo kỳ khai thuế;
• Hoặc nộp hồ sơ khai thuế quá 90 ngày kể từ thời hạn phải nộp.

Điểm mấu chốt của hành vi này theo Luật Quản lý thuế 2025 là hậu quả về nghĩa vụ thuế. Trong trường hợp việc không đăng ký, không khai hoặc khai thuế quá hạn trên 90 ngày dẫn đến thiếu số thuế phải nộp, hành vi này bị xác định là trốn thuế, thay vì chỉ là vi phạm thủ tục hành chính như trước đây.
📌 Ví dụ: Một cá nhân mở cửa hàng kinh doanh online từ tháng 1/2025 nhưng không đăng ký hộ kinh doanh, không khai thuế. Đến tháng 10/2025, cơ quan thuế kiểm tra và xác định doanh thu phát sinh trong 9 tháng là 2 tỷ đồng, số thuế phải nộp là 60 triệu đồng. Trường hợp này không chỉ là vi phạm thủ tục đăng ký thuế mà bị coi là trốn thuế do đã làm thiếu nghĩa vụ thuế.
 

Không ghi chép hoặc ghi không đầy đủ doanh thu trong sổ sách kế toán

Doanh thu là căn cứ trực tiếp để tính:

• Thuế giá trị gia tăng (GTGT)
• Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN)
• Thuế thu nhập cá nhân (TNCN)

Việc ghi nhận thiếu doanh thu, ghi sai bản chất doanh thu làm sai lệch cơ sở tính thuế và dẫn đến giảm số thuế phải nộp. Khi có yếu tố làm giảm nghĩa vụ thuế, hành vi này bị coi là trốn thuế, dù sổ sách vẫn “có ghi nhận”.
📌 Ví dụ:  Một doanh nghiệp dịch vụ ghi nhận trên sổ sách doanh thu năm 2025 là 5 tỷ đồng, trong khi thực tế doanh thu phát sinh là 7 tỷ đồng do doanh nghiệp không ghi nhận các khoản thu tiền mặt từ khách hàng. Phần doanh thu bị bỏ sót làm giảm số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp, nên hành vi này bị xác định là trốn thuế.

Không xuất hóa đơn hoặc ghi giá trên hóa đơn thấp hơn giá thanh toán thực tế

Hành vi này bao gồm hai biểu hiện phổ biến:

• Không lập hóa đơn khi bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ theo quy định;
• Lập hóa đơn nhưng ghi giá trị thấp hơn giá thanh toán thực tế giữa các bên giao dịch.

Bản chất của hành vi này là làm giảm doanh thu chịu thuế thông qua việc không phản ánh đúng giá trị giao dịch trên hóa đơn. Do hóa đơn là chứng từ pháp lý để xác định doanh thu và nghĩa vụ thuế, nên nếu hành vi này dẫn đến thiếu số thuế phải nộp, bị coi là trốn thuế theo Luật Quản lý thuế 2025.
📌 Ví dụ: Một nhà hàng thu của khách 5 triệu đồng cho một buổi tiệc nhưng chỉ xuất hóa đơn 3 triệu đồng theo yêu cầu “giảm thuế”. Phần chênh lệch 2 triệu đồng không được kê khai, làm giảm thuế phải nộp. Trường hợp này bị coi là trốn thuế do doanh thu không được phản ánh đầy đủ trên hóa đơn.

Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng không đúng quy định

Theo Luật Quản lý thuế 2025, việc sử dụng hóa đơn giả, hóa đơn khống hoặc mua bán hóa đơn để hợp thức hóa chi phí được xác định là hành vi trốn thuế có tính chất nghiêm trọng. Đây là hành vi thể hiện rõ yếu tố cố ý của người nộp thuế, nhằm ghi nhận các khoản chi phí không có thật, từ đó làm giảm thu nhập chịu thuế và số thuế phải nộp. Pháp luật không chỉ xem xét hình thức của hóa đơn mà đặc biệt chú trọng đến tính có thật của giao dịch kinh tế phát sinh. Do đó, dù hóa đơn có đầy đủ thông tin nhưng không phản ánh đúng bản chất giao dịch thì vẫn bị coi là không hợp pháp.

Hành vi sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp dẫn đến nhiều hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Người nộp thuế sẽ bị truy thu toàn bộ số thuế đã trốn, bị xử phạt vi phạm hành chính và tính tiền chậm nộp. Trong trường hợp hành vi có giá trị lớn hoặc mang tính chất cố ý, có tổ chức, người thực hiện còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

📌 Ví dụ: Một doanh nghiệp mua hóa đơn khống trị giá 1 tỷ đồng để ghi nhận chi phí trong kỳ tính thuế, mặc dù không phát sinh giao dịch thực tế. Việc sử dụng hóa đơn này làm giảm thu nhập chịu thuế và số thuế phải nộp. Khi bị cơ quan thuế phát hiện, hành vi bị xác định là trốn thuế do cố ý sử dụng hóa đơn không hợp pháp.

Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch

Một điểm mới quan trọng của Luật Quản lý thuế 2025 là cho phép cơ quan thuế xác định nghĩa vụ thuế dựa trên bản chất kinh tế của giao dịch, thay vì chỉ căn cứ vào hình thức hồ sơ, hợp đồng. Việc lập hợp đồng, chứng từ mang tính hình thức để che giấu bản chất thực của giao dịch, nếu dẫn đến việc làm thiếu số thuế phải nộp, sẽ bị coi là trốn thuế. Điều này đặc biệt phổ biến trong các giao dịch liên kết hoặc chuyển lợi nhuận.

📌 Ví dụ: Một doanh nghiệp tại Việt Nam ký hợp đồng “tư vấn quản lý” với công ty liên kết ở nước ngoài và thanh toán một khoản phí lớn, trong khi thực tế không có hoạt động tư vấn nào diễn ra. Khoản chi phí này làm giảm lợi nhuận chịu thuế tại Việt Nam. Khi cơ quan thuế xác định lại bản chất giao dịch, hành vi này bị xác định là trốn thuế.

Khai sai hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà không tự khắc phục

Trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, việc khai báo sai thông tin về hàng hóa có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau như nhầm lẫn về mã HS, sai sót trong việc xác định trị giá tính thuế, xuất xứ hàng hóa hoặc do thay đổi chính sách thuế. Luật Quản lý thuế 2025 thừa nhận rằng không phải mọi trường hợp khai sai đều bị coi là trốn thuế. Trường hợp người nộp thuế khai sai nhưng chủ động phát hiện, kịp thời khai bổ sung và nộp đầy đủ phần thuế chênh lệch theo quy định thì được xem là sai sót và xử lý theo hướng khắc phục hậu quả.

Tuy nhiên, Luật Quản lý thuế 2025 xác định rõ rằng hành vi khai sai hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu sẽ bị coi là trốn thuế khi người nộp thuế không tự giác khắc phục sai sót. Việc không khai bổ sung, không điều chỉnh hồ sơ hải quan hoặc không nộp đủ số thuế phát sinh sau khi đã biết hoặc buộc phải biết về sai sót thể hiện ý chí né tránh nghĩa vụ thuế. Yếu tố “không khắc phục” chính là căn cứ quan trọng để phân biệt giữa vi phạm do nhầm lẫn và hành vi trốn thuế trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.

Trong thực tiễn, cơ quan thuế và hải quan không chỉ căn cứ vào hồ sơ khai báo ban đầu mà còn xem xét toàn bộ quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp, bao gồm thời điểm phát hiện sai sót, hành động khắc phục của người nộp thuế và mức độ ảnh hưởng đến số thuế phải nộp. Nếu doanh nghiệp tiếp tục hưởng mức thuế suất thấp hơn hoặc không nộp đủ số thuế chênh lệch trong thời gian dài, hành vi này có thể bị đánh giá là cố ý kéo dài tình trạng thiếu thuế và bị xử lý theo hướng trốn thuế.

📌 Ví dụ: Một doanh nghiệp nhập khẩu máy móc nhưng khai sai mã HS để áp dụng mức thuế suất thấp hơn. Sau khi phát hiện sai sót, doanh nghiệp không khai bổ sung và không nộp phần thuế chênh lệch. Trường hợp này bị xác định là trốn thuế.
 

Cố ý không kê khai hoặc kê khai sai thuế xuất khẩu, nhập khẩu

Khác với trường hợp khai sai do nhầm lẫn hoặc thiếu thông tin, hành vi cố ý không kê khai hoặc kê khai sai thuế xuất khẩu, nhập khẩu thể hiện rõ ý chí gian lận của người nộp thuế ngay từ thời điểm thực hiện thủ tục hải quan. Người nộp thuế trong trường hợp này nhận thức được nghĩa vụ thuế của mình nhưng vẫn chủ động lựa chọn cách thức khai báo không đúng nhằm làm giảm hoặc né tránh số thuế phải nộp. Đây là hành vi trốn thuế có tính chất nghiêm trọng vì không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn ảnh hưởng đến trật tự quản lý hải quan và môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Luật Quản lý thuế 2025 xác định rõ rằng các hành vi cố ý khai sai như khai sai chủng loại hàng hóa, khai sai tính chất hàng hóa, khai hàng chịu thuế thành hàng không chịu thuế hoặc cố ý không khai báo hàng hóa thuộc diện chịu thuế đều bị xem là trốn thuế. Trong những trường hợp này, cơ quan chức năng sẽ căn cứ vào tính chất cố ý, mức độ vi phạm và hậu quả để áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc, bao gồm truy thu thuế, xử phạt nặng và có thể truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành.

📌 Ví dụ: Doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa có thuế suất cao nhưng cố ý khai báo là hàng mẫu không thu tiền để né thuế. Khi bị phát hiện, hành vi này bị xác định là trốn thuế do có yếu tố cố ý.

Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu nhằm trốn thuế

Luật Quản lý thuế 2025 coi hành vi cấu kết giữa doanh nghiệp nhập khẩu và đối tác nước ngoài để gian lận thuế là hành vi trốn thuế có tổ chức. Đây là dạng vi phạm đặc biệt nghiêm trọng, bởi hành vi không chỉ xuất phát từ một phía mà có sự phối hợp, thỏa thuận giữa nhiều chủ thể nhằm che giấu thông tin thực tế của hàng hóa. Việc cấu kết thường được thực hiện thông qua các thỏa thuận ngầm về trị giá, xuất xứ hoặc chủng loại hàng hóa, khiến cơ quan quản lý khó phát hiện nếu không tiến hành kiểm tra chuyên sâu.

Trong thực tiễn, các hành vi cấu kết này thường nhằm mục đích làm giảm thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng hoặc các khoản thu khác liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu. Khi bị phát hiện, cơ quan chức năng sẽ đánh giá đây là hành vi trốn thuế có tổ chức, từ đó áp dụng mức xử lý nghiêm khắc hơn so với các hành vi vi phạm đơn lẻ, do mức độ nguy hiểm và hậu quả gây ra cho ngân sách nhà nước và môi trường kinh doanh.

📌 Ví dụ: Doanh nghiệp thỏa thuận với đối tác nước ngoài ghi giá hàng hóa trên hóa đơn thấp hơn nhiều so với giá thực tế nhằm giảm thuế nhập khẩu. Khi bị phát hiện, đây được xác định là hành vi trốn thuế có tổ chức.

Sử dụng hàng hóa được miễn thuế, không chịu thuế sai mục đích

Hàng hóa thuộc diện miễn thuế hoặc không chịu thuế chỉ được phép sử dụng đúng mục đích đã đăng ký và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận. Luật Quản lý thuế 2025 quy định rõ rằng nếu người nộp thuế sử dụng các loại hàng hóa này sai mục đích mà không thực hiện khai báo và không nộp bổ sung số thuế phát sinh, thì hành vi đó bị coi là trốn thuế. Việc sử dụng sai mục đích làm phát sinh nghĩa vụ thuế mới, và nếu nghĩa vụ này bị che giấu, thì hậu quả pháp lý sẽ rất nghiêm trọng.

Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp lợi dụng chính sách ưu đãi thuế để nhập khẩu hàng hóa với mục đích ban đầu được miễn thuế, sau đó chuyển sang mục đích kinh doanh khác nhằm thu lợi nhưng không thực hiện nghĩa vụ thuế tương ứng. Luật Quản lý thuế 2025 nhấn mạnh rằng mọi sự thay đổi mục đích sử dụng đều phải được khai báo kịp thời; nếu không, hành vi sẽ bị xử lý như một trường hợp trốn thuế.

📌 Ví dụ: Doanh nghiệp nhập khẩu máy móc theo diện miễn thuế để phục vụ dự án đầu tư, nhưng sau đó bán lại cho đơn vị khác mà không khai báo và không nộp thuế. Hành vi này bị xác định là trốn thuế.

Vẫn kinh doanh trong thời gian đã đăng ký ngừng hoặc tạm ngừng hoạt động

Theo quy định của pháp luật, trong thời gian đã đăng ký ngừng hoặc tạm ngừng hoạt động, doanh nghiệp và hộ kinh doanh không được phép phát sinh hoạt động kinh doanh và doanh thu chịu thuế. Việc tiếp tục kinh doanh trong thời gian này đồng nghĩa với việc phát sinh doanh thu ngoài sổ sách, không được kê khai và không thực hiện nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước. Luật Quản lý thuế 2025 xác định rõ rằng hành vi này là một dạng che giấu doanh thu và bị coi là trốn thuế.

Cơ quan thuế khi kiểm tra sẽ không chỉ căn cứ vào tình trạng đăng ký tạm ngừng mà còn xem xét thực tế hoạt động kinh doanh, dòng tiền, hóa đơn, chứng từ và phản ánh từ thị trường. Nếu xác định có doanh thu phát sinh trong thời gian tạm ngừng nhưng không được kê khai, toàn bộ phần doanh thu đó sẽ bị truy thu thuế và xử lý theo quy định về trốn thuế.

📌 Ví dụ: Một hộ kinh doanh đã đăng ký tạm ngừng hoạt động 6 tháng nhưng vẫn bán hàng bình thường, phát sinh doanh thu mà không kê khai thuế. Phần doanh thu này bị xác định là trốn thuế.
 

Giải pháp phòng tránh rủi ro trốn thuế theo Luật Quản lý thuế 2025

Để hạn chế nguy cơ bị xác định là trốn thuế theo Luật Quản lý thuế 2025, doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần chủ động thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp trong quá trình hoạt động. Trước hết, người nộp thuế phải đăng ký thuế, khai thuế và nộp thuế đúng thời hạn ngay khi phát sinh hoạt động kinh doanh, kể cả kinh doanh online hoặc kinh doanh nhỏ lẻ. Doanh thu cần được ghi nhận đầy đủ, đúng bản chất và đúng thời điểm, không phân biệt hình thức thu tiền mặt hay chuyển khoản, đồng thời thường xuyên đối chiếu sổ sách kế toán với hóa đơn và dòng tiền thực tế. Việc lập và sử dụng hóa đơn đúng quy định, phản ánh đúng giá trị giao dịch thực tế, tuyệt đối không sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc mang tính hình thức là yêu cầu bắt buộc. Bên cạnh đó, các hợp đồng và chứng từ kế toán, đặc biệt trong giao dịch liên kết, cần phản ánh đúng bản chất kinh tế và có hồ sơ chứng minh hoạt động thực tế. Trong lĩnh vực xuất khẩu, nhập khẩu, doanh nghiệp cần khai báo chính xác, cập nhật kịp thời chính sách thuế, chủ động khai bổ sung và nộp đủ thuế khi phát hiện sai sót. Ngoài ra, hàng hóa được miễn thuế hoặc không chịu thuế phải được sử dụng đúng mục đích đã đăng ký, và trong thời gian ngừng hoặc tạm ngừng kinh doanh, doanh nghiệp không được phát sinh doanh thu chịu thuế. Việc tuân thủ đầy đủ các giải pháp trên không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý về thuế mà còn góp phần xây dựng hoạt động kinh doanh minh bạch, bền vững và phù hợp với xu hướng quản lý thuế hiện nay.

Nếu doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh của bạn đang băn khoăn về các hành vi có nguy cơ bị xác định là trốn thuế, chưa chắc chắn việc kê khai thuế, hóa đơn, chứng từ, giao dịch liên kết hoặc xuất nhập khẩu đã tuân thủ đúng quy định, việc rà soát sớm là giải pháp hiệu quả để phòng ngừa rủi ro pháp lý. Đội ngũ chuyên gia của TAF sẵn sàng tư vấn chuyên sâu, rà soát hồ sơ thuế, đánh giá mức độ tuân thủ theo Luật Quản lý thuế 2025, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp giúp doanh nghiệp và hộ kinh doanh hạn chế nguy cơ truy thu, xử phạt và phát sinh trách nhiệm pháp lý.

👉 Liên hệ ngay để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời, giúp doanh nghiệp an tâm hoạt động, minh bạch về thuế và phát triển bền vững.